معرفی انواع سیستم تاسیسات آب ساختمانی و اجزای سیستم آبرسانی

یکی از مهمترین بخش‌های تاسیسات مکانیکی هر ساختمان بدون شک شبکه آبرسانی است. طراحی و اجرای شبکه آبرسانی تنها در رساندن آب با فشار مناسب به محل مصرف درون ساختمان خلاصه نمی‌شود و باید حتما لوله کشی و طراحی این سیستم طوری باشد که آب بهداشتی به داخل ساختمان انتقال داده شود. در این مطلب، انواع تاسیسات ساختمان و نحوه عملکرد این سیستم را بررسی می‌کنیم.

سیستم تاسیسات ساختمان

سیستم تاسیسات آب ساختمان شامل مجموعه‌ای از لوله‌ها، اتصالات، شیرآلات، و سایر تجهیزات است که وظیفه انتقال آب مصرفی (سرد و گرم) به داخل ساختمان و دفع فاضلاب را بر عهده دارد. این سیستم شامل لوله‌کشی آب مصرفی، لوله‌کشی فاضلاب، لوله‌کشی هواکش فاضلاب، و لوله‌کشی آب باران است.

اجزای اصلی سیستم تاسیسات آب ساختمان:

• لوله‌کشی آب مصرفی:

وظیفه انتقال آب از شبکه اصلی به داخل ساختمان و توزیع آن به نقاط مختلف مانند دستشویی، حمام، و آشپزخانه را بر عهده دارد. این لوله‌کشی می‌تواند به صورت روکار یا توکار انجام شود.

• لوله‌کشی فاضلاب:

وظیفه جمع‌آوری و انتقال فاضلاب (آب‌های آلوده) از داخل ساختمان به سیستم فاضلاب شهری یا تصفیه‌خانه را بر عهده دارد.

• لوله‌کشی هواکش فاضلاب:

وظیفه جلوگیری از ایجاد بوی نامطبوع در سیستم فاضلاب و ایجاد تعادل فشار در لوله‌های فاضلاب را بر عهده دارد.

• لوله‌کشی آب باران:

وظیفه جمع‌آوری آب باران از پشت بام و انتقال آن به سیستم دفع آب‌های سطحی را بر عهده دارد.

• تجهیزات جانبی:

شامل شیرآلات، پمپ‌ها، مخازن، کنتور آب، و سایر قطعاتی است که برای عملکرد صحیح سیستم آب و فاضلاب ضروری هستند.

معرفی انواع تاسیسات آب ساختمان

مراحل اجرای تاسیسات آبرسانی ساختمان

تعیین تعداد و جایگاه فضای بهداشتی که بر اساس کاربری ساختمان و تعداد فضای بهداشتی مورد نظر مشخص می‌شود. به طور مثال در هر ساختمان ۳ فضای بهداشتی (دستشویی و حمام و آشپزخانه) نیاز است.

1. انتخاب نوع سیستم آبرسانی که بر اساس نوع سیستم تاسیسات آبرسانی ساختمان تعیین می‌شود.
2. بعد از انتخاب نوع سیستم آبرسانی، جانمای رایزر مشخص می‌شود.
3. تهیه نقشه لوله کشی آبرسانی ساختمان با جزئیات انجام می‌شود. (جزئیاتی مانند نقشه اتصال پمپ به مخزن)
4. تعیین نوع و سایز بندی لوله‌های آب و تجهیزات ساختمان انجام شود.
5. انتخاب پمپ مناسب برای ساختمان با سه عامل میزان آب مصرفی ساختمان، ارتفاع ساختمان و دبی آب مورد نیاز انجام می‌شود.
6. انتخاب مخازن آب ساختمان برای ذخیره آب و جلوگیری از مشکلات نوسانات جریان ساختمان و در شبکه آب شهری ضروری است.

1. 

   نصب تانکر به پمپ

انتخاب شیر آلات برای کنترل جریان آب در بخش‌های مختلف ساختمان مانند:

• شیر فشارشکن
• شیر یک طرفه
• شیرهای آتش نشانی
• شیر هوا
• شیرهای تخلیه
• شیر کنترل جریان

انواع سیستم تاسیسات آب

نکات مهم در اجرای سیستم تاسیسات آب ساختمان:

• انتخاب جنس و کیفیت مناسب لوله‌ها و اتصالات و فیتینگ‌ها بر اساس نوع کاربری و استانداردهای مربوطه.
• رعایت اصول بهداشتی و جلوگیری از آلودگی آب.
• توجه به نکات ایمنی در اجرای لوله‌کشی و جلوگیری از بروز حوادث ناشی از نشتی یا ترکیدگی لوله‌ها.
• بررسی دوره‌ای و نگهداری مناسب از سیستم تاسیسات آب ساختمان برای جلوگیری از بروز مشکلات و افزایش طول عمر آن.

نحوه عملکرد سیستم تاسیسات ساختمان:

تاسیسات مکانیکی:

• شامل سیستم‌های گرمایشی (مثل پکیج یا آبگرمکن، موتورخانه)، سرمایشی (چیلر، کولر گازی)، تهویه مطبوع، آبرسانی، فاضلاب و گازرسانی است.
• این بخش وظیفه تامین دمای مناسب، آب گرم و سرد، تهویه هوا و دفع فاضلاب را دارد.
• به کمک پمپ‌ها، مبدل‌های حرارتی، لوله‌کشی و سنسورها، این سیستم‌ها به‌صورت خودکار یا دستی کنترل می‌شوند.

تاسیسات الکتریکی:

• شامل سیستم روشنایی، پریزها، تابلو برق، آسانسور، پله‌برقی، سیستم‌های امنیتی و اعلام حریق است.
• برق از شبکه شهری وارد ساختمان شده و از طریق تابلوهای توزیع به نقاط مختلف منتقل می‌شود.
• سیستم‌های ایمنی مانند فیوزها و کلیدهای محافظ جریان، از خطرات برق جلوگیری می‌کنند.

سیستم تهویه مطبوع (HVAC):

• وظیفه کنترل دما، رطوبت و کیفیت هوا را دارد.
• از فن‌کوئل، هواساز، کانال‌کشی و فیلترها برای گردش و تصفیه هوا استفاده می‌شود.
• در ساختمان‌های بزرگ، این سیستم‌ها به‌صورت مرکزی و هوشمند کنترل می‌شوند.

سیستم فاضلاب و آب‌رسانی:

• آب از شبکه شهری وارد ساختمان شده و از طریق لوله‌کشی به واحدها منتقل می‌شود.
• فاضلاب از طریق لوله‌های خروجی و ونت‌ها به شبکه فاضلاب شهری هدایت می‌شود.
• لوله‌های عصایی (زاویه دار) در این سیستم نقش تهویه و جلوگیری از برگشت بو را دارند.

لوله کشی ساختمان

به طور کلی دو روش برای لوله کشی تاسیسات آب ساختمان وجود دارد:

1. لوله کشی از پایین به بالا
2. لوله کشی از بالا به پایین

لوله کشی از پایین به بالا

این نوع لوله کشی در حال حاضر بیشترین کاربرد را در سیستم‌های آبرسانی ساختمان در کشور ما دارد. در این روش، لوله انشعاب از شبکه آبرسانی شهری به یک لوله رایزر متصل می‌شود. لوله رایزر در طبقات مختلف ساختمان به سمت بالا حرکت می‌کند و در هر طبقه یک انشعاب از لوله رایزر به هر واحد منتقل می‌شود.

درون هر واحد نیز بسته به تعداد مصرف کننده، انشعاباتی در نظر گرفته می‌شود. در این روش لوله کشی، پمپ آب در پایین ساختمان تعبیه می‌شود و باعث ایجاد فشار آب مناسب در ساختمان شده و آب را به طبقات مختلف هدایت می‌کند.

لوله کشی از بالا به پایین

روش دوم اجرای تاسیسات آبرسانی ساختمان‌ها، لوله کشی از بالا به پایین است. در این روش، لوله رایزر به طور مستقیم و بدون انشعاب به سمت پشت بام ساختمان انتقال پیدا می‌کند. با نصب تانکر آب روی پشت بام ساختمان، لوله رایزر به آن متصل می‌شود و در ادامه این لوله به سمت پایین برمی‌گردد. با عبور رایزر از هر طبقه ساختمان به ازای هر واحد یک انشعاب در نظر گرفته می‌شود. البته تعداد ساختمان‌هایی که از این روش استفاده می‌کنند، کم است.

اجزای سیستم تاسیسات آب ساختمان

انواع لوله‌کشی آب مصرفی

لوله کشی سنتی:

این سیستم لوله کشی تاسیسات در ساختمان، روش قدیمی لوله کشی است که در آن معمولا از لوله‌های فلزی استفاده می‌شود. از این رو، به دلیل سنگینی لوله‌های فلزی، نصب سیستم لوله کشی سنتی در ساختمان بسیار دشوار است و با گذر زمان لوله‌ها زنگ زده و از بین می‌روند. به همین دلیل امروزه از این سیستم استفاده نمی‌شود.

لوله کشی انشعابی:

در این روش، لوله‌ها از انشعابات اصلی به سمت نقاط مصرف کشیده می‌شوند. این روش ارزان‌تر است، اما ممکن است در برخی موارد باعث کاهش فشار آب یا مشکلاتی در توزیع آب شود.

در این سیستم لوله‌ها طوری طراحی شده‌اند که انشعاباتی از لوله اصلی شکل گرفته و هر کدام به بخش‌های مورد نظر در ساختمان می‌روند و پس از اتمام کار خود دوباره به یکدیگر می‌پیوندند. در واقع بین لوله کشی آب گرم و سرد تفاوتی وجود ندارد، به طوری که انشعابی که وظیفه انتقال آب گرم را دارا است، با عبور از وسیله‌ای حرارتی آب داخل خود را گرم می‌کند. در گذشته از لوله‌های فلزی برای این نوع لوله کشی استفاده می‌شد، اما امروزه از لوله‌های پلیمری بکار گرفته می‌شود.

لوله کشی کلکتوری (شعاعی):

در این سیستم که شباهت جزئی به سیستم لوله کشی ساختمان انشعابی دارد، وسیله‌ای به نام کلکتور همه کاره است. به همین دلیل نام کلکتوری برای آن در نظر گرفته شده است. این سیستم بسیار به‌روزتر و مدرن‌تر از دو سیستم قبلی است. در این سیستم لوله اصلی آب وارد کلکتور شده و در آن انشعاباتی با وظایف مختلف ایجاد می‌شود. تعداد استفاده از آن در یک ساختمان به عوامل مختلفی بستگی دارد.

در این روش، یک کلکتور اصلی برای آب سرد و یک کلکتور برای آب گرم در نظر گرفته می‌شود و از هر کلکتور، یک لوله مجزا به هر یک از نقاط مصرف کشیده می‌شود. این روش از نظر بهداشتی و کارایی بهتر است.