5 روش برای از بین بردن جلبک مخزن آب +راههای پیشگیری

جلبک مخزن آب

جلبک زدن مخزن آب معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که آب برای مدت طولانی در معرض نور، گرما و شرایط مناسب رشد میکروارگانیسم‌ها قرار داشته باشد. این مشکل بیشتر در مخازنی دیده می‌شود که در فضای باز، روی پشت‌بام یا در محلی با تابش مستقیم نور خورشید نصب شده‌اند.

اگر داخل مخزن لایه سبز، لکه‌ های سبز یا قهوه‌ای، بوی نامطبوع یا تغییر غیرعادی رنگ آب مشاهده کردید، بهتر است آب را تا مشخص شدن علت مشکل مصرف نکنید. صرفاً از بین بردن ظاهر جلبک به معنی ایمن شدن آب نیست؛ زیرا برخی سیانوباکتری‌ها می‌توانند ترکیبات سمی تولید کنند و تشخیص ایمنی آب فقط با مشاهده ظاهری آن امکان‌ پذیر نیست.

در این مطلب ابتدا علت جلبک زدن مخزن را بررسی می‌کنیم و سپس ۵ راهکار کاربردی برای پاکسازی و جلوگیری از رشد مجدد جلبک ارائه می‌دهیم.

آیا جلبک داخل مخزن آب خطرناک است؟

وجود جلبک مخزن آب لزوماً به این معنی نیست که همه جلبک‌ها سمی هستند؛ اما مشاهده رشد زیستی غیرعادی در مخزن آب شرب یک علامت هشدار است و نباید نادیده گرفته شود.

برخی سیانوباکتری‌ها که به نام «جلبک‌های سبز-آبی» نیز شناخته می‌شوند، قادر به تولید سیانوتوکسین‌هایی هستند که می‌توانند برای انسان و حیوانات مضر باشند. به همین دلیل، اگر آب مخزن برای آشامیدن استفاده می‌شود و داخل آن جلبک رشد کرده، بهتر است تا زمان پاکسازی و اطمینان از کیفیت آب از مصرف آن خودداری شود.

نکته مهم این است که کشتن جلبک به‌ تنهایی تضمین نمی‌ کند آب برای آشامیدن مناسب شده است روش پاکسازی باید آلودگی سطح مخزن و در صورت نیاز آلودگی آب و مسیر انتقال را نیز در نظر بگیرد.

چرا مخزن آب جلبک می‌زند؟

رشد جلبک معمولاً نتیجه وجود هم‌ زمان چند عامل است. مهم‌ ترین عوامل عبارت‌اند از:
۱. نور خورشید
مهم‌ترین عامل رشد جلبک، دسترسی به نور است. وقتی نور از دیواره یا سقف مخزن عبور می‌کند، شرایط برای رشد موجودات فتوسنتزی فراهم می‌شود.
به همین دلیل، مخازن شفاف یا مخازنی که نور از جداره آن‌ها عبور می‌کند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
۲. دمای بالا
گرمای زیاد می‌تواند شرایط رشد برخی جلبک‌ها و میکروارگانیسم‌ها را مساعدتر کند. به همین دلیل، قرار دادن مخزن در معرض تابش مستقیم آفتاب، به‌خصوص در مناطق گرم، می‌تواند مشکل جلبک‌زدگی را تشدید کند.
۳. ماندگاری طولانی آب
هرچه آب برای مدت طولانی‌تری بدون مصرف و تعویض مناسب در مخزن باقی بماند، احتمال ایجاد رسوب، تشکیل لایه زیستی و رشد میکروارگانیسم‌ها بیشتر می‌شود.
۴. ورود مواد مغذی و آلودگی
ورود گردوغبار، برگ، خاک، فضولات پرندگان یا سایر مواد آلی می‌تواند مواد مغذی لازم برای رشد زیستی را وارد مخزن کند. بنابراین سالم بودن درپوش و بسته بودن مسیرهای ورود آلودگی اهمیت زیادی دارد.
۵. انتخاب یا نصب نامناسب مخزن
مخزنی که برای ذخیره آب طراحی مناسبی ندارد یا اجازه عبور نور به داخل آن را می‌دهد، احتمال بیشتری برای رشد جلبک خواهد داشت؛ به‌خصوص اگر در فضای باز نصب شود.

چگونه جلبک مخزن آب را از بین ببریم؟

اگر جلبک مخزن آب مشاهده شده است، بهتر است به‌جای اضافه کردن مواد ضدجلبک به آب آشامیدنی، ابتدا مخزن تخلیه و به‌صورت فیزیکی پاکسازی شود.
۱. تخلیه کامل آب و پاکسازی مکانیکی
اولین مرحله، خارج کردن آب آلوده از مخزن است.
پس از تخلیه، رسوبات و لایه‌های قابل مشاهده جلبک را از سطوح داخلی مخزن جدا کنید. برای این کار می‌توان از برس مناسب استفاده کرد تا لایه‌های چسبیده به دیواره و کف مخزن جدا شوند.
اگر مخزن دسترسی مناسبی ندارد، از ابزارهای مناسب شست‌وشوی مخزن استفاده کنید و از ورود فرد به داخل مخزن خودداری کنید؛ ورود به فضای بسته مخزن می‌تواند خطرات جدی ایجاد کند.
۲. شست‌وشوی کامل دیواره و کف مخزن
پس از جدا کردن جلبک و رسوبات، تمام سطوح داخلی مخزن باید به‌خوبی شسته شوند.
در این مرحله هدف فقط از بین بردن رنگ سبز یا ظاهر جلبک نیست بلکه باید رسوبات و بقایای چسبیده به دیواره‌ها نیز تا حد امکان حذف شوند.
پس از شست‌وشو، آبکشی کامل اهمیت زیادی دارد تا هیچ ماده شوینده یا آلودگی باقی‌مانده در مخزن نماند.
۳. گندزدایی اصولی مخزن
پس از پاکسازی فیزیکی، در صورت نیاز باید مخزن گندزدایی شود.
برای مخزن آب شرب، ماده ضد عفونی‌کننده باید متناسب با نوع مخزن، حجم آن و دستورالعمل محصول مورد استفاده انتخاب شود. استفاده خودسرانه از غلظت‌ های بالای کلر یا سایر مواد شیمیایی می‌تواند باعث باقی ماندن مواد نامناسب در آب شود.
بنابراین نمی‌توان یک مقدار ثابت از وایتکس یا کلر را بدون توجه به غلظت ماده اولیه، مشخصات محصول و زمان تماس برای تمام مخازن تجویز کرد.
پس از گندزدایی نیز باید مطابق دستورالعمل ماده مورد استفاده، مخزن به‌طور کامل آبکشی یا آماده بهره‌برداری شود.
۴. بررسی آب و مسیر انتقال
اگر جلبک یا آلودگی به مدت طولانی در مخزن وجود داشته، فقط دیواره‌های مخزن را بررسی نکنید.
اتصالات، شیرها، لوله‌های نزدیک مخزن، فیلترها و بخش‌ هایی که آب از آن‌ ها عبور می‌کند نیز باید بررسی و در صورت نیاز تمیز یا تعویض شوند.
این موضوع به‌ خصوص زمانی اهمیت دارد که پس از شست‌ و شوی مخزن، آب دوباره دچار بو، کدورت یا آلودگی شود.
۵. در آلودگی شدید، پاکسازی تخصصی یا تعویض مخزن
اگر مخزن قدیمی، آسیب‌ دیده، ترک‌خورده یا دارای سطح داخلی نامناسب باشد و آلودگی به‌ طور مکرر بازگردد، صرفاً شست‌ و شوی مجدد ممکن است راه‌حل مناسبی نباشد.
در چنین شرایطی، بررسی تخصصی مخزن و تجهیزات متصل به آن یا در موارد لازم، تعویض مخزن می‌تواند منطقی‌تر باشد.

مخازن آنتی باکتریال را چه موادی تشکیل داده و چه خاصیتی دارد؟

بیشتر بخوانید

یکی دیگر از روش‌های جلوگیری از رشد جلبک مخزن آب، خنک نگه داشتن مخزن آب است که روش‌های مختلفی دارد و به طور مثال یکی از ساده‌ترین آنها نصب سایه‌ بان در برابر نور خورشید است.

چگونه از رشد جلبک جلوگیری کنیم؟

پیشگیری معمولاً بسیار ساده‌ تر از پاکسازی مخزنی است که به‌ شدت جلبک زده است. مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:

۱. از ورود نور به داخل مخزن جلوگیری کنید

مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، جلوگیری از رسیدن نور به آب است.
به همین دلیل هنگام خرید مخزن آب، فقط به رنگ ظاهری آن توجه نکنید. ساختار چندلایه، میزان عبور نور از دیواره، کیفیت مواد اولیه و مشخصات اعلام‌شده توسط تولیدکننده اهمیت بیشتری دارند.
مخزن باید به‌ گونه‌ای طراحی شده باشد که نور تا حد امکان به آب ذخیره‌شده نرسد.

۲. مخزن ضد جلبک و مناسب آب شرب انتخاب کنید

اگر مخزن در فضای باز یا محل پرنور نصب می‌شود، انتخاب مخزن چندلایه و دارای ساختار مناسب برای جلوگیری از عبور نور می‌تواند احتمال رشد جلبک را کاهش دهد.
مخازن پلی‌اتیلن چندلایه با لایه میانی مناسب، یکی از گزینه‌های رایج برای ذخیره آب هستند.
هنگام خرید، بهتر است به جای اعتماد صرف به عبارت‌هایی مانند «ضدجلبک»، مشخصات فنی محصول و اطلاعات تولیدکننده را بررسی کنید.

۳. محل نصب مخزن را درست انتخاب کنید

اگر امکان انتخاب محل نصب وجود دارد، مخزن را در محلی قرار دهید که کمترین میزان تابش مستقیم خورشید را دریافت کند.
در صورت نصب در فضای باز، استفاده از سایه‌بان نیز می‌تواند میزان تابش مستقیم را کاهش دهد.
البته سایه‌بان نباید باعث مسدود شدن دسترسی به مخزن، ایجاد آلودگی یا اختلال در تهویه و نگهداری آن شود.

۴. درپوش و مسیرهای ورود آب را بررسی کنید

درب مخزن باید به‌ درستی بسته شود تا گرد و غبار، برگ، حشرات، فضولات پرندگان و سایر آلودگی‌ها وارد آب نشوند.
همچنین محل اتصال لوله‌ها و ورودی و خروجی مخزن باید به‌صورت دوره‌ای بررسی شود.

۵. مخزن را به‌صورت دوره‌ای بررسی و تمیز کنید

نباید منتظر بمانید تا داخل مخزن کاملاً سبز شود.
بازرسی دوره‌ ای، بررسی کف و دیواره‌ ها، توجه به بو یا تغییر رنگ آب و تمیزکاری در صورت مشاهده رسوب یا آلودگی، بخشی از نگهداری صحیح مخزن است.
فاصله مناسب شست‌ و شو برای همه مخازن یکسان نیست و به کیفیت آب ورودی، شرایط محیطی، میزان مصرف، محل نصب و وضعیت مخزن بستگی دارد.

همانطور که میدانید، مخزن‌ های مختلفی وجود دارد که از نظر ویژگی و جنس مواد بکار رفته، متفاوت هستند. برای نگهداری و ذخیره سازی آب شرب و اطمینان از بهداشتی بودن آنها، باید از مخزن ضد جلبک استفاده کرد. خصوصیات لازم برای تشخیص این نوع مخزن پیچیده نیست و عواملی مانند دیواره‌های نفوذ ناپذیر در برابر نور خورشید و اشعه فرابنفش یا دیواره داخلی صاف و بدون موج، طبق مطالعات از رشد جلبک‌ها جلوگیری می‌کنند.

مخزن آب آنتی باکتریال، یکی از تولیدات بر پایه تکنولوژی و یک اختراع رسمی است که تنها تولید کننده آن در ایران شرکت تهران پلیمر یارا است. امروزه در میان متقاضیان مخازن آب پلی اتیلن بسیار جا افتاده است. این مخازن امکان رشد و تکثیر باکتری‌ها را تا حد قابل توجهی کاهش می‌دهند و باعث از بین رفتن آنها می‌شوند. مخازن آب آنتی باکتریال یا ضد باکتری، در بازار به “مخازن نانو” نیز معروف هستند

مخازن ضد جلبک

مخازن ضد جلبک، مخازنی هستند که از یک لایه محافظ در برابر نور خورشید تشکیل شده‌اند. از پرکاربردترین مخازن ضد جلبک می‌توان به مخازن پلاستیکی یا پلی اتیلن اشاره کرد که به دلیل تنوع محصول و تعداد لایه، بهترین نوع مخزن ضد جلبک به شمار می‌روند. در صورتی که منبع آب دارای خاصیت ضد جلبک باشد، برای نصب تانکر آب در موقعیت‌های مختلف و شستشوی مداوم آنها، نگرانی وجود نخواهد داشت. در قسمت منبع آب سه لایه ضد جلبک، می توانید بیشتر درباره این مخزن بخوانید.

بطور کلی، اگر رنگ مخزن تیره باشد، امکان عبور نور خورشید به داخل آن، از بین می‌رود و اگر اجازه عبور نور از سقف یا دیواره‌های کناری مخزن نباشد، امکان رشد جلبک در مخزن وجود نخواهد داشت. بنابراین یکی از روش‌های جلوگیری از ایجاد جلبک در مخزن آب، استفاده از مخزن تیره است. اما یکی از مشکلات در مخازن تیره، گرم شدن آب درون آنهاست و در صورتی که اندکی نور به داخل آن نفوذ کند، در کنار گرمای آب و دمای بالا، رشد جلبک در مخزن گسترش می‌یابد.

چگونه مخزن ضدجلبک را تشخیص دهیم؟

ضدجلبک بودن مخزن فقط به معنی «تیره بودن رنگ آن» نیست.

یک مخزن مناسب برای جلوگیری از رشد جلبک باید تا حد امکان مانع رسیدن نور به آب شود. بنابراین هنگام خرید باید به موارد زیر توجه کنید:

• تعداد و ساختار لایه‌های مخزن
• میزان عبور نور از دیواره
• نوع مواد اولیه
• استانداردها و مجوزهای مرتبط با کاربرد آب شرب
• مشخصات فنی اعلام‌شده توسط تولیدکننده
• کیفیت ساخت و ضخامت مناسب دیواره
• طراحی درپوش و اتصالات
• صاف و قابل شست‌وشو بودن سطح داخلی

مخازن چندلایه پلی‌اتیلن که دارای لایه مناسب برای جلوگیری از عبور نور هستند، برای کاهش احتمال رشد جلبک گزینه مناسبی محسوب می‌شوند.

عایق‌بندی و پوشاندن مخزن در برابر نور

اگر مخزن در محلی نصب شده که نور زیادی دریافت می‌کند، ایجاد پوشش مناسب می‌تواند میزان تابش مستقیم را کاهش دهد. نوع پوشش باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که ضمن جلوگیری از رسیدن نور، باعث ایجاد مشکل در دسترسی، تهویه یا نگهداری مخزن نشود

استفاده از سایه‌بان برای کاهش تابش مستقیم

ایجاد پوشش برای مخزن توسط سایه‌ بان می‌تواند از تابش نور خورشید به مخزن جلوگیری کند و مانع از رشد جلبک در آن شود. اما باید توجه داشته باشید، در محیط‌ هایی مانند باغ، ممکن است با مشکلاتی مانند فضولات پرندگان مواجه شوید که باعث ایجاد جلبک در آب می‌شوند. سایه‌ بان نباید خود باعث افزایش آلودگی اطراف مخزن شود بنابراین محل نصب و تمیزی آن باید به‌ صورت دوره‌ای بررسی شود.

نقش فیلتراسیون در کیفیت آب مخزن

فیلتراسیون می‌تواند برای بهبود کیفیت آب ورودی و حذف برخی ذرات و آلاینده‌ها مفید باشد، اما تعداد بیشتر فیلترها به‌تنهایی به معنی کیفیت بالاتر آب نیست.

نوع فیلتر باید بر اساس کیفیت آب ورودی و هدف تصفیه انتخاب شود. همچنین سیستم UV، در صورت استفاده، نقش متفاوتی با جلوگیری از تابش نور به مخزن دارد و نباید آن را جایگزین ساختار ضدنور مخزن دانست.

آیا کلر برای از بین بردن جلبک مخزن آب مناسب است؟

کلر یک ماده ضدعفونی‌کننده رایج برای کنترل بسیاری از میکروارگانیسم‌های موجود در آب است؛ اما نباید آن را با یک «جلبک‌کش عمومی» اشتباه گرفت.
همچنین اضافه کردن مقدار مشخصی کلر به آب بدون توجه به غلظت ماده اولیه، کیفیت آب، pH و زمان تماس می‌تواند نادرست باشد.
اگر هدف، ضدعفونی آب آشامیدنی یا مخزن است، باید از روش و محصول مناسب و مطابق دستورالعمل معتبر استفاده شود.
نکته مهم‌تر اینکه اگر جلبک به دیواره مخزن چسبیده باشد، اضافه کردن کلر به آب جایگزین پاکسازی فیزیکی مخزن نیست.

آیا می‌توان برای از بین بردن جلبک مخزن آب از وایتکس یا سرکه استفاده کرد؟

وایتکس حاوی ترکیبات کلردار است و می‌تواند در برخی فرآیندهای پاکسازی و گندزدایی مورد استفاده قرار گیرد، اما استفاده از آن باید کاملاً کنترل‌شده باشد.
مهم‌تر از آن، نباید مقدار ثابتی مانند «چند قاشق وایتکس در چند لیتر آب» را به‌عنوان نسخه عمومی برای تمام مخازن آب شرب ارائه کرد؛ زیرا محصولات سفیدکننده از نظر غلظت و ترکیبات با یکدیگر متفاوت هستند.
سرکه نیز نباید به‌عنوان روش استاندارد تصفیه آب آشامیدنی معرفی شود.
برای آب شرب، هر ماده شیمیایی باید بر اساس کاربرد، مشخصات محصول و دستورالعمل سازنده یا مرجع معتبر استفاده شود.

آیا سولفات مس برای از بین بردن جلبک مخزن آب مناسب است؟

خیر؛ استفاده خودسرانه از سولفات مس یا سایر مواد شیمیایی ضدجلبک در مخزن آب آشامیدنی توصیه نمی‌شود.
برخی مواد ضدجلبک ممکن است برای استخرها، آب‌های غیرشرب یا کاربردهای صنعتی استفاده شوند، اما این موضوع به معنی مناسب بودن آن‌ها برای آب آشامیدنی نیست.
بنابراین موادی مانند سولفات مس، سیمازین و سایر جلبک‌کش‌های شیمیایی نباید به‌عنوان راهکار خانگی برای آب شرب معرفی شوند.

نکات مهم برای جلوگیری از برگشت جلبک

• مخزن را از تابش مستقیم دور کنید.
• درپوش و اتصالات را بررسی کنید.
• از ورود برگ، خاک و فضولات جلوگیری کنید.
• سطح داخلی مخزن را در زمان‌های مناسب بررسی کنید.
• در صورت مشاهده بو، کدورت یا رشد مجدد، فقط به شست‌وشوی ظاهری اکتفا نکنید.
• اگر آب برای آشامیدن است، در صورت وجود آلودگی مشکوک، کیفیت آب را بررسی کنید.

جمع‌بندی

برای از بین بردن جلبک مخزن آب، بهترین رویکرد این است که ابتدا آب آلوده تخلیه شود، جلبک و رسوبات به‌صورت مکانیکی از دیواره‌ها جدا شوند، مخزن کاملاً شسته و در صورت نیاز به شکل اصولی گندزدایی شود.
اما مهم‌تر از پاکسازی، جلوگیری از تکرار مشکل است.
جلوگیری از ورود نور به مخزن، انتخاب مخزن مناسب و چندلایه، نصب صحیح در محل کم‌نور، جلوگیری از ورود آلودگی و انجام بازرسی و نگهداری دوره‌ای، مهم‌ترین اقدامات برای کاهش احتمال جلبک‌زدگی هستند.
در مورد آب آشامیدنی نیز بهتر است از توصیه‌های عمومی و خودسرانه درباره موادی مانند سولفات مس، جلبک‌کش‌ها، وایتکس یا کلر پرهیز شود و هر ماده ضدعفونی‌کننده بر اساس دستورالعمل معتبر و مشخصات محصول مورد استفاده قرار گیرد.